فصل پاییز و زمستان از دیدگاه طب سنتی ایران، طبیعتی سرد دارند؛ به همین دلیل بسیاری از افرادی که دارای پوست حساسی هستند به ویژه آنهایی که پوست زبر یا خشک دارند در این فصول دچار مشکل می‌شوند. این مشکل از چند جهت بروز می‌نماید؛ یا به دلیل خشکی هوا که باعث خشک شدن رطوبت‌های پوستی می‌گردد، به دلیل سردی هوا که با تنگ کردن عروق، مانع خون‌رسانی مناسب به سطح پوست می‌گردد یا جمع این دو.
‌در فصل پاییز که هم خشک و هم سرد است معمولا زمان شروع بیماری‌های پوستی مانند اگزما و انواع درماتیت است. همچنین یکی دیگر از مسایلی که می‌تواند منجر به تشدید بیماری‌های پوستی در فصول سرد به ویژه پاییز گردد، تدابیر نامناسب کاهنده‌ی رطوبت در فصل تابستان است که فصلی گرم و خشک به شمار می‌رود.



در طب سنتی ایران، تدابیری پیشنهاد می‌شود که می‌تواند سبب پیشگیری یا کاهش این مشکلات شود. ‌در ابتدا ذکر این نکته ضروری است که این تدابیر برای استفاده در مناطقی است که پاییز سرد و خشکی دارند و در مناطقی که بارش باران زیاد است، این مساله تا حدی تغییر می‌کند.
دوم این که از آن جایی که پوست آینه‌ای از سلامت و چگونگی عملکرد اندام‌های درونی است، بنابراین برای حفظ سلامت پوست باید به سایر ابعاد فعالیت‌های روزمره نیز توجه داشته باشیم. حال با توجه به مطالب گفته شده به ذکر تدابیر می‌پردازیم:
شست‌وشوی بدن
به طور کلی استحمام زیاد در این فصول و به خصوص صبح زود، زیان‌آور است. استحمام می‌تواند یک روز در میان باشد، به خصوص اگر بتوان به مدت نیم ساعت در یک وان آب ولرم توقف نمود. این توقف سبب مرطوب شدن پوست می‌شود.
افرادی که از خارش و خشکی پوست شکایت دارند، می‌توانند بعد از شست‌وشوی بدن با یک شوینده‌ی مناسب پوست‌، از لعاب گل خطمی و بابونه استفاده کنند. با توجه به مزاج فرد، شست‌وشو با بنفشه‌ یا سدر نیز می‌تواند کمک کننده باشد.
نیز بهتر است بدن بلافاصله بعد از حمام با روغن‌های مناسب چرب شود. روغن توصیه شده برای بیشتر افراد، روغن بادام شیرین یا مخلوط آن با روغن بنفشه است. سایر روغن‌ها مانند بابونه و کدو با توجه به مزاج و مشکلات پوستی شخص توصیه می‌گردد. در مورد کسانی که درماتیت داشته یا دچار خشکی پوست هستند، بسیار مهم است که روغن مالی قبل از خشک شدن پوست انجام گیرد تا رطوبت مورد نظر نیز حفظ شود.
به غیر از بدن، شست‌وشوی مکرر دست‌ها به خصوص با شوینده‌های موجود، سبب خشکی و افزایش مشکل پوستی می‌شود. برای رفع آن علاوه بر روغن مالی‌، استفاده از مخلوط گلیسرین و لیمو نیز بسیار مفید است.
تغذیه
افراد خشک مزاج لازم است که در فصل پاییز، از مصرف مواد خشک کننده‌ی بدن (مجففات) دوری کنند. به عنوان مثال مصرف غذاهایی مانند قارچ، سوسیس، کالباس، گوشت گاو، عدس و بادمجان به خصوص در افرادی که دارای مشکلات پوستی هستند، ممنوع است. به جای آن، استفاده از غذاها و میوه‌های مناسب کمک کننده است؛ میوه‌هایی مانند انار، سیب، لیمو شیرین و هویج. در کسانی که زمینه‌ی ابتلا به‌ آلرژی‌ ندارند، انگور نیز میوه‌ی مناسبی است.
بهتر است در فصول سرد سال غذاها گرم میل شوند، بنابراین غذایی مانند الویه و مانند آن به دلایل مختلف از جمله سرد بودن آن مناسب نیستند. در مقابل غذاهایی مانند انواع آش، آبگوشت و خورش‌های مختلف می‌تواند در برنامه‌ی غذایی گنجانده شود. افزودن آلوبخارا، سیب، به و تمرهندی تازه نیز به غذاها -بر حسب مورد و برای افراد مختلف- می‌تواند مفید باشد.

پوشش
به طور کلی لباس باید مناسب مزاج و منطقه‌ی زندگی فرد باشد. در فصول سرد سال بهتر است از لباس‌های پشمی استفاده شود؛ اما در صورت حساسیت به پشم یا برای کودکان، بهتر است لباس زیرین که در تماس مستقیم با بدن است، از پنبه یا کتان باشد. در مناطق سردسیر علاوه بر لباس، از رختخواب پشمی نیز استفاده می‌شود.‌ در بیرون از منزل نیز پوشش باید به نحوی باشد که پوست بدن از تماس با بادهای سرد و خشک این فصول در امان باشد. این نکته را نباید فراموش کرد که افراد با پوست حساس در تماس با سرما به دلیل کم شدن خون‌رسانی به سطح پوست دچار تشدید مشکلات پوستی می‌گردند بنابراین باید از لباس‌های مناسب و گرم استفاده کنند.
خواب
خواب مناسب و به موقع، علاوه بر سلامت عمومی بدن، در حفظ سلامت پوست نیز موثر است. بهترین ساعت خواب بین ساعت 21 شب تا 2 بامداد است. در این ساعت بیشترین تنظیم اندام‌ها و غدد درون‌ریز صورت می‌گیرد. خواب نامناسب و در زمان نامناسب باعث به هم ریختن تنظیم هورمون‌هایی مانند ملاتونین و سروتونین می‌گردد؛ این هورمون‌ها روی رنگ پوست و طراوت آن تاثیر گذار هستند.
خواب روز به خصوص در فصول سرد سال سبب بروز بیماری‌های مختلفی مانند نزله می‌شود که روی پوست تاثیر گذار است. همچنین خواب روز، سبب کدورت و تیرگی پوست نیز می‌شود.



فعالیت بدنی
به مرور و با افزایش سرما بهتر است فعالیت بدنی نیز افزایش یابد. در منابع طب سنتی به ورزش در زمستان بسیار توصیه شده است. ورزش در این فصل با افزایش گردش خون محیطی و خون‌رسانی به پوست می‌تواند به سلامت و شادابی آن نیز کمک نماید. نکته‌ی مهم آن است که ورزش باید در ساعات میانی روز که هوا گرم‌تر است انجام شود. در این راستا ورزش‌هایی مانند پیاده روی، کوه نوردی و ورزش‌های سالنی متناسب با ظرفیت و توان هر فرد می‌تواند مفید فایده باشد.
در خاتمه بار دیگر یادآور می‌شویم که از دیدگاه طب سنتی ایران‌، سلامت هر کدام از اعضا از جمله پوست، وابستگی تنگاتنگ با عملکرد سایر اندام‌ها دارد و به همین دلیل تعادل و سلامت اخلاط چهارگانه در این زمینه بسیار مهم است. در صورتی که مشکلات و عوارض پوستی با دستورات و تدابیر گفته شده بهبود نیابد، مراجعه به متخصص طب سنتی و ارزیابی عملکرد بدن لازم به نظر می‌رسد.


› See More: محافظت از پوست در فصل سرما